Θέατρο Αναγέννησης (Ιταλία: α’ μέρος)

Η απαρχή της Νεοκλασικής Θεωρίας

Στο θέατρο τη θέση της απόλυτης αυθεντίας πήρε η Ποιητική του Αριστοτέλη, με τη Σύνοδος του Τρέντο. Στην πραγματικότητα βέβαια η Ποιητική χρησίμευε απλά ως άλλοθι για τη διαμόρφωση και διάδοση νέων ιδεών. Η διαμόρφωση των νέων κατευθύνσεων ήρθε αρχικά ως αντίδραση στις δογματικές και θεοκρατικές αντιλήψεις που είχαν εκθρέψει το μεσαιωνικό θέατρο των Μυστηρίων σαν φυσική καλλιτεχνική τους εκπροσώπηση. Αναζητήθηκε λοιπόν ένα θέατρο που θα μπορούσε να εκπροσωπήσει τις ανθρωποκεντρικές και ορθολογιστικές επιλογές των Ουμανιστών.

Η πρώτη αρχή της θεωρίας αυτής ήταν η απαίτηση για παρουσίαση της αλήθειας πάνω στη σκηνή, η οποία μπορεί να διαιρεθεί σε τρεις επιμέρους στόχους: α) την αληθοφάνεια, β) την ηθικότητα ή ευπρέπεια, γ) την οικουμενικότητα.

Η πίστη στην ηθικοπλαστική δύναμη του θεάτρου οδήγησε τους συγγραφείς να μην αντιγράφουν τη ζωή αλλά να επικεντρώνονται σε ιστορίες που οδηγούν σε ηθική παίδευση. Η κακία τιμωρείται, η καλοσύνη αμείβεται.

Η καθαρότητα των ειδών και ο αυστηρός διαχωρισμός τους ήταν μια ακόμη απαίτηση που ξεπήδησε από την ανάγκη για αληθοφάνεια. Νόμιμα θεατρικά είδη θεωρήθηκαν μόνο η τραγωδία και η κωμωδία ενώ τα άλλα αποδοκιμάστηκαν ή περιφρονήθηκαν ως μικτά. Μάλιστα ορίζονταν και το περιεχόμενο που θα πρέπει να έχει το κάθε είδος:

Η κωμωδία οφείλει να ασχολείται με τις αδυναμίες προσώπων μέσης και κατώτερης κοινωνικής προέλευσης, να αντλεί την υπόθεσή της από ιδιωτικές υποθέσεις, να έχει ευχάριστο τέλος και, να χρησιμοποιεί την καθομιλούμενη γλώσσα. Η τραγωδία πρέπει να ασχολείται με την πτώση και το θάνατο ηγεμόνων ή ευγενών, να αντλεί την πλοκή της από την ιστορία ή τη μυθολογία, και να έχει υψηλό ποιητικό λόγο και θλιβερό τέλος.

Τα μικτά είδη της Τραγικωμωδίας και του Ποιμενικού δράματος θεωρήθηκαν ότι είναι κατώτερα κι ότι ικανοποιούν απλώς τις ορέξεις του απαίδευτου θεατή.

Σύντομα διατυπώθηκαν οδηγίες ακόμη και για τη διαγραφή των χαρακτήρων. Αφού κι αυτοί έπρεπε να είναι καθολικοί, οικουμενικοί και όχι ιδιαίτεροι, οδηγήθηκαν εύκολα σε μια τυποποίηση με βάση κριτήρια όπως το φύλο, η ηλικία, το επάγγελμα, η κοινωνική τάξη, το αξίωμα. Έτσι κατέληγαν να παρουσιάζουν τύπους ανθρώπων που αμείβονταν όταν διατηρούσαν την κοσμιότητα, αλλά τιμωρούνταν σκληρά όταν απόκλιναν απ’ αυτήν. Η κωμωδία δίδασκε γελοιοποιώντας τις αποκλίνουσες συμπεριφορές και η τραγωδία παρουσιάζοντας τις τρομερές συνέπειες των σφαλμάτων και των αδικημάτων των ηρώων.

Η αρχή των τριών ενοτήτων (ενότητα τόπου, χρόνου, δράσης) «πλαστογραφούσε» το αυθεντικό κείμενο της Ποιητικής. Η ενότητα δράσης αναφέρεται όντως στον Αριστοτέλη αλλά η ενότητα χρόνου πρωτοαναφέρεται στα 1543 και η ενότητα τόπου στα 1570. Τη χρονιά αυτή ο Castelvetro παρουσιάζει τις τρεις ενότητες σαν βασικούς κανόνες. Υποστήριξε ότι το κοινό που γνωρίζει ότι βρίσκεται στο θέατρο για μερικές μόνο ώρες δεν μπορεί να πειστεί για μεγάλα χρονικά άλματα στη δράση, ούτε για αντίστοιχα τοπικά. Μετά το 1570 οριστικοποιήθηκε ο κανόνας ότι η πλοκή πρέπει να ολοκληρώνεται στη διάρκεια 24 ωρών κι ότι μπορούσαν να γίνονται μικρές μετακινήσεις αρκεί να μην παραβιάζεται η παραπάνω προθεσμία. Στο χωρισμό των έργων καθιερώθηκε ο κανόνας του Οράτιου για οργάνωση σε 5 πράξεις. Οι κανόνες αυτοί που λειτούργησαν από το 1570 ως το 1750 θεωρήθηκαν από τους λόγιους της εποχής φυσικοί και απόλυτα λογικοί. Όταν ένα έργο απέκλινε απ’ αυτούς θεωρούνταν αυτόματα ανάξιο αναφοράς.

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s