Το αναγεννησιακό θέατρο στην Αγγλία (β’ μέρος)

Το αγγλικό αναγεννησιακό θέατρο του ύστερου 16 αιώνα συνδιαμορφώθηκε από πλήθος παράγοντες. Αυτή η εξέλιξη ήρθε γύρω στα 1580 με μια ομάδα γύρω από τον συγγραφέα Thomas Kyd (1558-1594) που ονομάστηκε «Πανεπιστημιακά πνεύματα». Ο σημαντικότερος από τους συγγραφείς αυτούς ήταν ο John Lully από την Οξφόρδη και ο Christopher Marlowe από το Κέιμπριτζ.

Ο Thomas Kyd είναι γνωστός για την Spanish Tragedy(1587), το δημοφιλέστερο έργο του 16ου αιώνα, μια συνταρακτική ιστορία εκδίκησης και φόνων. Ο Kyd δεν διστάζει να παρουσιάσει επί σκηνής όλες τις παραπάνω πράξεις, αδιαφορεί για την ενότητα τόπου και χρόνου, αξιοποιεί υλικό από την κληρονομιά του Σενέκα, όπως η διαίρεση σε πράξεις, οι μονόλογοι, οι έμπιστοι φίλοι, τα φαντάσματα ή ο Χορός, (υλοποιημένος από έναν μόνο ηθοποιό). Οργανώνει μια καλοδομημένη πλοκή με γρήγορη, καθαρή, καθηλωτική δράση. Παρά την έλλειψη εμβάθυνσης σε χαρακτήρες και νοήματα το έργο παρουσιάζει φανερή πρόοδο σε σχέση με τα προηγούμενα και εγκαινιάζει το συρμό της τραγωδίας εκδίκησης με λαμπρότερο δείγμα τον Άμλετ του Shakespeare. Ο Kyd είχε όπως κι ο Marlowe είχε μια σύντομη ζωή.

Ο John Lully έγραψε κυρίως για θιάσους παιδιών, καλύπτοντας έτσι τις ανάγκες του αριστοκρατικού κοινού. Οι χαρακτηριστικότερες δημιουργίες του είναι ποιμενικές κωμωδίες που αναμιγνύουν κλασική μυθολογία με αγγλικά θέματα. Αυτό που ξεχώρισε τα έργα του ήταν ο διαυγής, ζυγισμένος και άψογος τεχνικά στίχος για τον οποίο θαυμάστηκε. Τα λεπτά ποιμενικά του έργα εγκαινίασαν την παράδοση που κορυφώθηκε με το Όπως σας αρέσει του Shakespeare.

Ο Christopher Marlowe ήταν εκείνος που άσκησε τη μεγαλύτερη επίδραση σε σύγχρονους και μεταγενέστερους. Ο εύπλαστος ιαμβικός πεντάμετρος ανομοιοκατάληκτος στίχος του  καθιερώνεται γρήγορα ως το ιδανικό μέτρο του δραματικού διαλόγου. Οι τιτάνιες εγωκεντρικές μορφές των ηρώων του εκπροσωπούν άξια τον αναγεννησιακό ατομικισμό. Με τον Εδουάρδο ΙΙ αναβαθμίζει τα ιστορικά έργα, αφού υποδεικνύει πώς μπορεί κανείς να ανασυνθέσει, συμπτύξει και διανθίσει τα ιστορικά γεγονότα ώστε να δημιουργήσει μια σχέση αιτίου-αποτελέσματος και μια πλοκή με λογικό ειρμό. Τα έργα του: Ταμερλάνος  μέρος α και β, Ο Εβραίος της Μάλτας, Δόκτωρ Φάουστους, άσκησαν βαθιά επίδραση. Όταν πέθανε σε ηλικία 29 ετών είχε γράψει τον ίδιο αριθμό έργων με τον Shakespeare, αλλά οι κριτικοί καταλήγουν σήμερα ότι ο Marlowe κατείχε καλύτερα την τεχνική του στίχου.

Το γεγονός ότι ο Shakespeare καρπώθηκε όλη τη δόξα για την δραματική παραγωγή της περιόδου γέννησε διάφορες θεωρίες για τον πραγματικά περίεργο θάνατό του. Χαρακτηριστικές είναι εκείνες που ισχυρίζονται ότι ο Marlowe δεν σκοτώθηκε, αλλά φυγαδεύτηκε έπειτα από συμπλοκή, η οποία σχετίζεται και με την βασιλική κατασκοπεία την οποία ο ποιητής υπηρετούσε, κι ότι από την Ιταλία ή την Γαλλία στην οποία κατέφυγε, έστελνε στην πατρίδα του τα σονέτα ή τα δράματά του στα οποία –μετά από κάποια επεξεργασία –έβαλε τελικά την υπογραφή του ο Shakespeare.

Τα Πανεπιστημιακά Πνεύματα γεφύρωσαν το χάσμα μεταξύ απαίδευτου και μορφωμένου κοινού. Τον ίδιο καιρό η ανερχόμενη συντεχνία των θεατρίνων παρουσιάζει λαϊκά έργα άγνωστης πολλές φορές πατρότητας με θέματα αντλημένα από τη Βίβλο, την αρχαία κλασική ή την πρόσφατη ιστορία, με ανοικονόμητη δομή που θυμίζει έντονα τα μεσαιωνικά Μυστήρια. Όταν η συντεχνία ζητάει έργα από τα Πανεπιστημιακά Πνεύματα, η ομάδα θα γράψει έργα προσαρμοσμένα στις λαϊκές ορέξεις ακολουθώντας τα παραπάνω χνάρια, αφήνοντας στην άκρη τους κλασικιστικούς δογματισμούς. Ένας μεγάλος αριθμός προικισμένων νέων ποιητών με γερή ουμανιστική μόρφωση ανακαλύπτει ότι η σύνδεση με τους θιάσους μπορεί να τους αποφέρει αρκετά ικανοποιητικές αμοιβές. Τελικά βέβαια όλες οι σημαντικές αυτές μορφές θα επισκιαστούν από το άστρο του Shakespeare που δεν αποφοίτησε από τα πανεπιστήμια αλλά που έγραψε εξαιρετικά έργα που αντέχουν στο χρόνο αξιοποιώντας την εμπειρία της σκηνής.

images